مقبره امامزادگان محمد و ابراهیم در ضلع جنوبی روستای بکشلوی ارومیه واقع شده و  قدمت  آن به دوره زندیه  تا قاجاریه مي رسد. این بنا پلانی مستطیل شکل دارد که شامل فضای اصلی مرکزی با پلان نزدیک به مربع و رواق دور تا دور آن می باشد . ایوان ورودی با دو مناره در دو طرف آن در ضلع شمالی بنا  واقع شده و دو اتاق در طرفین آن تعبیه شده است. تزیینات بنا شامل کاربندی های گنبد و کاشیکاری در نما های خارجی بنا میباشد.

مجموعه بازار قديمي اروميه در مركز شهر  و در میان بافت تاریخی شهر واقع شده است . قدمت کالبد فعلی این مجموعه به دوره های سلجوقی تا قاجار میرسد. اين بازار با مساحت 5 هکتار شامل بیش از 1000 باب مغازه با عملكردهاي متفاوت و تعداد 7 تيمچه و سراي  بزرگ، پنج حمام قديمي و يك باب مسجد (مساحت مسجد جامع شهر) میباشد .

پل باراندوز

خانه انصاري

خانه انصاری در میدان گل اوستی شهر  اروميه واقع شده است . قدمت این بنا  به اواخر دوره قاجاريه  میرسد و متعلق به بابك جعفري بوده كه بعدا به دختر ايشان همسر سيف الله خان انصاري ميرسد و در سالهاي اخير به عنوان کانون بازنشستگان آموزش و پرورش مورد استفاده قرار میکیرد .

ساختمان شهربانی ارومیه

در اوایل دوره پهلوی اول به فاصله دو تا سه سال بعد از احداث ساختمان شهرداري، ساختمان شهرباني (نظميه سابق) توسط «ملا اوستا» (معمار ساختمان شهرداري) در ضلع شرقي ميدان ایالت اجرا شد. در سالهای اخیر این بنای تاریخی توسط اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجان غربی خریداری و با کاربری موزه مردم شناسی مورد استفاده قرار گرفته است

ساختمان شهرداری  ارومیه

طرح اين بنا در اوایل دوره پهلوی اول و توسط متخصصين آلماني تهيه و توسط «ملا اوستا» كه چيره دست‌ترين معمار زمان خود در شهر بوده است اجرا شده است .  این بنا و سه بنای دیگر ساختمان شهربانی ستاد لشکر و دادگستری در پیرامون میدان تاریخی ایالت شکل گرفته اند

مقبره سه گنبد ارومیه

این بنای تاریخی در دوره سلجوقی به دستور امیری بنام شیشقاط المظفری و توسط معمار منصور بن موسی به سال ٥٨٠ ه.ق بنا گردیده است. این برج مقبره منفرد اسلامی متعلق به عصر سلجوقی با ویژگی های خاص برجهای این دوره می باشد. شاخص ترین قسمت برج نمای ضلع شمالی آن است که دارای دو قاب تزئینی سنگی حاوی مقرنس، گره بندی و کتیبه های کوفی است .

بناي تاريخی  قلعه بردوك

مجموعه تاریخی بردوک در شمال غربی شهرستان ارومیه واقع شده است.قدمت این مجموعه به دوره صفویه می رسد و شامل قلعه، مقبره، مسجد و قبرستان می باشد. این مجموعه با موقعیت دفاعی خاصی که دارد به مدت چندین سال در دوره صفویه همچون یک پادگان نظامی در مقابل حملات نظامی عثمانی ها عمل کرده است.

قلعه کاظم داشی

قلعه کاظم داشی در 65 کیلومتری شمالشرقی ارومیه واقع شده است . قدیمیترین آثار تاریخی این منطقه متعلق به هزاره اول ق.م و دوران ایلخانی میباشد . بنا به روایات مورخین اسلامی هلاکو خان خزاین نفیس خود را در این قلعه پنهان نموده است . این قلعه در جنگ جهانی اول پناهگاه کاظم نامی از اهالی قوشچی بوده است .

كليساي مارسرگيز اروميه

كليساي مارسرگيزدر دامنه كوه سير در حدود 5 كيلومتري جنوب شهرستان اروميه و نزديكي تفريحگاه بند قرار دارد.اين كليسا كه زيارتگاه مسيحيان ميباشد با توجه به سبك معماري و مندرجات كتب مورخين اشوريها بنائيست مربوط به دوره ساساني ودر فصل تابستان اشوريها طي مراسم خاصي به زيارت آن ميروند.

كليساي ننه مريم

كليساي ننه مريم که در خیابان خیام ارومیه واقع شده  امروزه به نام كليساي شرق اشور ناميده ميشود. این کلیسا يكي از اثار بي نظير و تاريخي اشوريهاي اروميه بوده و قدمت آن متعلق به دوره ساساني ميباشد و داراي طاقهايی ميباشد كه با آتشكده هاي ساساني قابل مقايسه مي باشد.

مدرسه 22 بهمن

مدرسه 22 بهمن در خیابان امام ارومیه واقع شده و قدمت آن به دوره پهلوی اول میرسد .این بنا در سه طبقه شامل زیرزمین و طبقات اول و دوم با نمای آجری احداث شده و با همکاری اداره کل آموزش و پرورش استان به موزه مدرسه تغییر کاربری یافته است .

مدرسه هدایت

مدرسه هدایت  که در خیابان امام کوچه شیشه گرخانه واقع شده یک خانه تاریخی متعلق به دوره قاجار میباشد  که در سالهای 1347 تا 56 به عنوان مدرسه هدايت مورد بهره برداري قرار گرفته و به این نام معروف میگردد . این خانه تاریخی دارای حیاطهای اندرونی و بیرونی و ارسی های زیبایی در بخش شاه نشین میباشد

مسجد جامع اروميه

مسجد جامع ارومیه در ضلع جنوب شرقی بازار واقع شده و از مهمترین عناصر بافت تاریخی بازار ارومیه به شمار می رود.

قدمت بنای فعلی گنبد خانه که قدیمی ترین بخش مسجد می باشد به دوره سلجوقی می رسد و قدمت  محراب گچبری نفیس مسجد به دوره ایلخانی ( سال ٦٧٦ ہ.ق ) میرسد . شبستان چهل ستون ضلع غربی گنبد خانه نیز که در دوره صفویه بازسازی شده است بر روی بقایای قدیمی ایلخانی احداث شده است. قدمت حجرات اطراف صحن مسجد نیز به اوایل دوره زندیه می رسد .

مسجد سردار

مسجد سردار ارومیه خیابات امام ارومیه واقع شده است و قدمت آن به دوره قاجاريه مي رسد  که با الگوی مساجد شبستانی و با پوشش طاق آجری اجرا شده است . باني اين مسجد عبدالصمد خان پدر آقاخان و جد عظيم سردار مي باشد كه شخص اخير در سال 1330 ه.ق آنجا را مرمت نموده و در سال 1331 ه.ق ساعتی بزرگی از کشور فرانسه خریداری و در بالاي ورودي مسجد نصب كرد . درسال های اخیر این بنای تاریخی مرمت و ساعت جدیدی درمحل ساعت قدیمی نصب و ساعت تاریخی فوق الذکر به موزه ارومیه انتقال یافته است.

مسجد مناره ارومیه

این مسجد به فاصله كمي از مسجد سردار و در جوار مدرسه هدایت در دوره قاجاريه توسط دو نفر از خوانين اروميه به نامهاي حاجي علي يارخان و حاجي يداله خان امير نظمي افشار ساخته شده است. این مسجد با حجمی بسته بدون صحن و با پوشش تیر چوبی بنا شده است . وجه تسمیه بنا به دلیل وجود مناره ای در ضلع شمالشرقی آن میباشد (سایر مساجد همدوره آن در سطح استان با الگوی مشابه فاقد مناره می باشند.

مقبره عرب باغی

این بنا در خیابان وحدت  شهر ارومیه در گورستان عرب باغی واقع شده است.

مجتهد عالیقدر سید حسن عرب باغی فرزند مرحوم سید نصرالدین صادق الموسوی می باشند. مرحوم عرب باغی افزون بر اجتهاد به لحاظ انجام امو خیریه نیز در ارومیه پیشگام بودند.  ایشان در روز جمعه چهاردهم رمضان مبارک سال ١٣٢٩ ه.ش در سن ٧٥ سالگی در شهر ارومیه دارفانی را وداع گفتند. قدمت بنای آرامگاه عرب باغی به سال ١٣٥٥ ه.ش می رسد و در سال ١٣٧٣ توسعه یافته است.

يخچال نه پله

یخچال نه پله در خيابان عسگرخان  واقع شده و قدمت آن به دوره قاجاريه میرسد. اين بنا شامل يك فضاي ورودي و يك سالن انبار يخ است. از اين بنا با پلان مستطیل و پوشش طاق آجری به عنوان محل تامين يخ مورد نياز شهر اروميه استفاده مي شده است.